Obligaties zijn een manier om geld uit te lenen aan een overheid of een bedrijf. In ruil daarvoor ontvang je rente. Klinkt simpel, maar er zit meer achter dan je denkt. Veel mensen kennen aandelen wel, maar weten weinig over deze andere vorm van beleggen. Toch zijn schuldbrieven al eeuwenlang een belangrijk onderdeel van de financiële wereld. In deze blog lees je hoe het precies werkt, wat de voordelen zijn en waar je op moet letten.
Wat een obligatie precies inhoudt
Een obligatie is een verhandelbaar schuldbewijs. Als een overheid of bedrijf geld nodig heeft, kunnen ze dat op twee manieren ophalen: ze lenen het bij een bank, of ze geven schuldbewijzen uit aan beleggers. Die beleggers lenen dan geld uit en krijgen daar rente over. Die rente heet de coupon. Het bedrag dat je aan het einde terugkrijgt, heet de nominale waarde of de hoofdsom. De datum waarop dat gebeurt, heet de vervaldatum. Stel: je koopt een schuldbrief van een gemeente van 1.000 euro met een looptijd van vijf jaar en een rente van 3 procent per jaar. Dan ontvang je elk jaar 30 euro aan rente en aan het einde krijg je je 1.000 euro terug. Zo werkt het in de basis. De rente kan vast zijn, maar bij sommige soorten hangt de rente af van de markt en verandert die dus mee.
Staatsobligaties en bedrijfsobligaties vergeleken
Niet alle schuldbewijzen zijn hetzelfde. Er zijn twee grote groepen: die van overheden en die van bedrijven. Staatsobligaties worden uitgegeven door landen, zoals Nederland of Duitsland. Ze gelden over het algemeen als veiliger, omdat de kans klein is dat een stabiel land zijn schuld niet terugbetaalt. De rente is daardoor ook lager. Bedrijfsobligaties worden uitgegeven door ondernemingen. Die bieden vaak een hogere rente, maar het risico is groter. Een bedrijf kan namelijk failliet gaan. Hoe groter het risico dat een uitgever zijn schuld niet kan terugbetalen, hoe hoger de rente die hij aanbiedt om beleggers te verleiden. Kredietbeoordelaars zoals Moody’s en Standard and Poor’s kennen ratings toe aan uitgevers. Een hoge rating, zoals AAA, betekent weinig risico. Een lage rating betekent meer risico en wordt ook wel hoogrentende of rommelobligatie genoemd.
Hoe de prijs van een obligatie verandert
De prijs van een schuldbrief staat niet vast. Dat klinkt misschien vreemd, want de nominale waarde en de rente zijn bij aankoop al bepaald. Toch verandert de marktprijs voortdurend. De belangrijkste reden daarvoor is de marktrente. Als de rente in de economie stijgt, worden nieuwe schuldbewijzen uitgegeven met een hogere rente. Bestaande bewijzen met een lagere rente worden dan minder aantrekkelijk en dalen in prijs. Andersom geldt ook: als de marktrente daalt, stijgen de prijzen van bestaande schuldbewijzen. Dit verband is een van de meest misunderstood onderdelen van beleggen in vastrentende waarden. Wanneer een schuldbrief voor precies de nominale waarde wordt verhandeld, zegt men dat hij “a pari” noteert. Koopt iemand op de secundaire markt een schuldbrief met een hogere prijs dan de nominale waarde, dan betaalt diegene meer dan hij aan het einde terugkrijgt. Het rendement ligt dan lager dan de couponrente.
De voor en nadelen van beleggen in vastrentende waarden
Beleggen in schuldbewijzen heeft een aantal duidelijke voordelen. Je weet van tevoren hoeveel rente je ontvangt en wanneer je je geld terugkrijgt, mits de uitgever zijn verplichtingen nakomt. Dat geeft meer zekerheid dan aandelen, waarvan de koers veel sterker kan schommelen. Veel beleggers gebruiken schuldbewijzen daarom om hun portefeuille stabieler te maken. Een nadeel is dat het rendement op veilige soorten vaak laag is, zeker als de marktrente laag staat. Je geld werkt dan minder hard dan bij riskantere beleggingen. Verder loop je altijd het risico dat de uitgever in de problemen komt en niet meer kan betalen. Dit heet kredietrisico. Tot slot speelt inflatie een rol: als de prijzen sneller stijgen dan de rente die je ontvangt, verlies je in werkelijkheid koopkracht. Het is dus verstandig om goed te kijken naar de looptijd, de rating van de uitgever en de hoogte van de coupon voordat je een keuze maakt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een obligatie en een aandeel?
Een aandeel maakt je mede-eigenaar van een bedrijf. Een obligatie is een lening aan een bedrijf of overheid. Als aandeelhouder profiteer je van de winst van het bedrijf, maar draag je ook verlies. Als houder van een schuldbrief ontvang je een afgesproken rente en krijg je je inleg terug op de vervaldatum, ongeacht hoe goed het bedrijf het doet. Wel loop je het risico dat het bedrijf failliet gaat.
Hoe kun je als particulier schuldbewijzen kopen?
Als particulier kun je schuldbewijzen kopen via een broker of beleggingsplatform. Je koopt ze op de primaire markt bij uitgifte, of op de secundaire markt via de beurs. Ook zijn er beleggingsfondsen en ETF’s die zich richten op vastrentende waarden. Zo kun je met een kleiner bedrag toch gespreid beleggen in meerdere uitgevers.
Wat betekent de looptijd van een obligatie?
De looptijd is de periode tussen de uitgiftedatum en de vervaldatum. Op de vervaldatum betaalt de uitgever de nominale waarde terug. Schuldbewijzen met een korte looptijd reageren minder sterk op renteveranderingen dan die met een lange looptijd. Een lange looptijd biedt soms meer rente, maar brengt ook meer onzekerheid mee.
Is beleggen in schuldbewijzen altijd veilig?
Nee, beleggen in schuldbewijzen brengt altijd risico mee. Het risico hangt sterk af van de uitgever. Staatsobligaties van stabiele landen gelden als relatief veilig, maar ook die kennen risico’s. Bedrijfsobligaties met een lage rating brengen meer gevaar met zich mee. Bovendien kan de marktprijs dalen als je wilt verkopen voor de vervaldatum.
