Betalen met je telefoon, overmaken via een app of pinnen bij de supermarkt: al dat geld dat je niet kunt aanraken heet giraal geld. Het staat op je bankrekening als een getal op een scherm, zonder dat er een munt of biljet aan te pas komt. Giraal geld is daarmee het tegenplichtige van chartaal geld, de fysieke munten en bankbiljetten die je in je portemonnee hebt zitten.
Wat is giraal geld precies?
Giraal geld is geld dat op een betaalrekening staat. Je ziet het als een saldo op je rekening, maar je kunt het niet vasthouden. Er bestaat geen fysiek object voor. Toch is het gewoon echt geld: je kunt er mee betalen, overmaken en sparen.
De naam “giraal” komt van het woord “giro”, wat overdracht betekent. Bij giraal geld gaat er geen tas vol bankbiljetten van hand tot hand. In plaats daarvan verandert een getal in een systeem: jouw saldo daalt, het saldo van de ontvanger stijgt.
Wat is het verschil tussen giraal en chartaal geld?
Het grootste verschil is tastbaarheid. Chartaal geld kun je aanraken: munten en bankbiljetten zijn fysieke objecten. Giraal geld bestaat alleen digitaal, als een registratie in een banksysteem.
Beide vormen zijn wettig betaalmiddel en vertegenwoordigen dezelfde waarde. Je kunt giraal geld omzetten in chartaal geld door geld op te nemen bij een geldautomaat. Andersom werkt het ook: als je contant geld op je rekening stort, wordt het giraal geld.
In de praktijk gebruikt de meeste mensen in Nederland vooral giraal geld. Pinnen, internetbankieren en mobiel betalen zijn allemaal vormen van betalingen met giraal geld.
Hoe ontstaat giraal geld?
Giraal geld ontstaat op twee manieren. De eerste manier is het storten van chartaal geld op een rekening. Zodra je contant geld op je bankrekening zet, wordt het giraal.
De tweede manier is interessanter: banken kunnen zelf giraal geld creëren door leningen te verstrekken. Als een bank jou een lening geeft, schrijft ze dat bedrag bij op jouw rekening. Er is geen fysiek geld dat van ergens anders komt. Het geld bestaat op dat moment puur als een getal in het systeem. Dit noem je ook wel geldschepping door banken.
De centrale bank, in Nederland de Nederlandsche Bank, houdt toezicht op hoeveel geld er in omloop is en wat banken mogen doen.
Voorbeelden van giraal geld in het dagelijks leven
Giraal geld kom je elke dag tegen, vaak zonder dat je er bij nadenkt. Een paar herkenbare situaties:
- Je betaalt bij de kassa met je bankpas of telefoon.
- Je maakt huur of een rekening over via internetbankieren.
- Je werkgever schrijft je salaris bij op je rekening.
- Je ontvangt een terugbetaling van een webshop op je rekening.
- Je betaalt iemand terug via een betaalapp.
In al deze gevallen verandert er alleen een getal in een computersysteem. Er komt geen fysiek geld aan te pas.
Is giraal geld veilig?
Giraal geld dat op een rekening bij een Nederlandse bank staat, is beschermd via het depositogarantiestelsel. Dit stelsel zorgt ervoor dat jouw saldo tot een bepaald bedrag gegarandeerd is, ook als een bank in de problemen komt. Het gaat om een bekende grens die breed gecommuniceerd wordt door De Nederlandsche Bank, maar het exacte bedrag staat niet in onze bronnen en laten we hier buiten beschouwing.
Een nadeel van giraal geld is dat je afhankelijk bent van digitale systemen. Als een bank tijdelijk niet bereikbaar is, of als je geen verbinding hebt, kun je niet bij je geld. Contant geld werkt altijd, ook zonder stroom of internet. Dat is een reden waarom De Nederlandsche Bank aanraadt om altijd een klein bedrag aan contant geld achter de hand te houden.
Kort samengevat
Giraal geld is het geld op je bankrekening: digitaal, niet tastbaar, maar wel gewoon echt geld. Het staat tegenover chartaal geld, de fysieke munten en biljetten. De meeste betalingen in Nederland verlopen tegenwoordig giraal, via pin, app of overboeking. Banken spelen een grote rol in het creëren van giraal geld, en centrale banken houden daar toezicht op. Het systeem is handig en snel, maar vraagt ook om vertrouwen in digitale infrastructuur.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen giraal geld en digitale valuta zoals bitcoin?
Giraal geld staat op een bankrekening bij een erkende bank en valt onder toezicht van de centrale bank. Bitcoin en andere cryptovaluta zijn geen officieel erkend betaalmiddel in Nederland en worden niet beheerd door een bank of toezichthouder. Giraal geld is daarmee stabieler en wettelijk geregeld; cryptovaluta zijn dat niet.
Kan giraal geld zomaar verdwijnen?
Giraal geld kan in theorie verdwijnen als een bank failliet gaat. Daar is het depositogarantiestelsel voor bedoeld: dat beschermt het saldo van rekeninghouders tot een bepaalde grens. Buiten die bescherming bestaat er altijd een klein risico, al is een bankfaillissement in de praktijk zeldzaam in Nederland.
Waarom noemen we het “giraal” geld?
De term “giraal” komt van het woord “giro”, wat overdracht of overschrijving betekent. Giraal geld wordt overgedragen door boekingen in banksystemen, zonder dat er fysiek geld van hand tot hand gaat.
Kan een bank zelf giraal geld aanmaken?
Ja, dat kan. Wanneer een bank een lening verstrekt, schrijft ze het geleende bedrag bij op de rekening van de klant. Dat nieuwe saldo is giraal geld dat op dat moment is gecreëerd. Dit heet geldschepping. De centrale bank stelt regels op om te bepalen hoeveel ruimte banken hiervoor hebben.
